Γυναίκες και Επανάσταση στο Ιράν

Παλαιστίνη & Μέση Ανατολή

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΙΡΑΝ

Οι γυναίκες στο Ιράν αγωνίζονται για χρόνια τόσο ενάντια στην αποικιοκρατία, όσο και για τη δική τους απελευθέρωση

Της Judy Cox | Μετάφραση: Ειρηναίος Μαράκης

Την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας το 1979 περίπου 100.000 γυναίκες διαδήλωσαν στην πρωτεύουσα του Ιράν την Τεχεράνη.

Αυτές οι γυναίκες είχαν συμμετάσχει στην επανάσταση που ανέτρεψε τον Σάχη του Ιράν και είχαν αντιληφθεί τη συλλογική τους δύναμη.

Όμως την προηγούμενη ημέρα το νέο καθεστώς είχε καταστήσει το χιτζάμπ υποχρεωτικό για τις γυναίκες.

Οι διαμαρτυρίες τους κράτησαν συνολικά για έξι ολόκληρες ημέρες λέγοντας ότι «Δεν κάναμε επανάσταση για να πάμε προς τα πίσω».

Όπως θυμάται μία διαδηλώτρια «Δεν υπήρχε καμία αμφιβολία στο μυαλό μας ότι αυτό είναι το πρώτο βήμα για να μας καταπιέσουν και ότι πρέπει να αντισταθούμε τόσο ως γυναίκες όσο και ως επαναστάτριες».

Άνδρες συμπαραστάτες και αλληλέγγυοι σχημάτισαν ανθρώπινες αλυσίδες γύρω από τις γυναίκες που διαδήλωναν για να τις προστατεύσουν. Ωστόσο η αλυσίδα διαλύθηκε σε αρκετές περιπτώσεις και ορισμένες διαδηλώτριες δέχθηκαν επίθεση.

Η αμερικανίδα φεμινίστρια Κέιτ Μίλλετ συγγραφέας του επιδραστικού βιβλίου Sexual Politics συμμετείχε στην πορεία.

Η Μίλλετ υποστήριξε ότι οι Ιρανές πρέπει να οργανωθούν χωριστά από τους άνδρες. «Είναι σημαντικό να αγνοήσετε τους άνδρες» συμβούλεψε μία διαδηλώτρια. «Γιατί να σπαταλάτε τον χρόνο σας;»

Η Μίλλετ εξέφρασε μια ιμπεριαλιστική φεμινιστική οπτική και υπέθεσε ότι οι γυναίκες του Ιράν βρίσκονταν πίσω από τις λευκές Αμερικανίδες στον δρόμο προς την απελευθέρωση και χρειάζονταν τις συμβουλές της. Και ήταν εντελώς αδιάφορη για το μίσος που ένιωθαν οι Ιρανοί απέναντι στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό.

Οι διαμαρτυρίες των γυναικών ανάγκασαν την ιρανική κυβέρνηση να υποχωρήσει στο ζήτημα της υποχρεωτικής επιβολής του χιτζάμπ.

Το 1983 με τον Αγιατολάχ Χομεϊνί στην εξουσία το ιρανικό κοινοβούλιο ενέκρινε νόμο που τιμωρούσε τις γυναίκες που αρνούνταν να συμμορφωθούν με την κρατική επιβολή της κάλυψης του κεφαλιού.

Οι γυναίκες στο Ιράν αγωνίζονταν για χρόνια τόσο ενάντια στην αποικιοκρατία, όσο και για τη δική τους απελευθέρωση. Και το χιτζάμπ υπήρξε πάντοτε ένα πολιτικό όσο και θρησκευτικό σύμβολο.

Το 1872 γυναίκες όπως η Ζαϊνάμπ Πάσα συμμετείχαν ενεργά στις Διαμαρτυρίες για τον Καπνό ενάντια στον βρετανικό έλεγχο της παραγωγής καπνού. Η Πάσα δήλωσε ότι «Αν εσείς οι άνδρες δεν έχετε το θάρρος να τιμωρήσετε τους καταπιεστές φορέστε το χιτζάμπ μας και πηγαίνετε σπίτι. Εμείς θα πολεμήσουμε στη θέση σας».

Η χρήση του χιτζάμπ καταργήθηκε το 1936 κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ρεζά Σαχ Παχλαβί. Η απαγόρευση στην πραγματικότητα έκανε τη ζωή δυσκολότερη για πολλές γυναίκες που δεν ήθελαν να βγουν από τα σπίτια τους χωρίς χιτζάμπ με αποτέλεσμα να απομονωθούν από την υπόλοιπη κοινωνία.

Ο γιος του Ρεζά Σαχ Παχλαβί ο Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί το 1941 αποφάσισε ότι οι γυναίκες είχαν τη δυνατότητα να ντύνονται όπως επιθυμούν. Ωστόσο, το χιτζάμπ αντιμετωπιζόταν με περιφρόνηση ως ένα σύμβολο οπισθοδρόμησης, άγνοιας και φτώχειας.

Μετά το πραξικόπημα του 1953 που υποστηρίχθηκε από τη CIA ο Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί εδραίωσε την εξουσία του.

Όλες οι ανεξάρτητες γυναικείες οργανώσεις έκλεισαν ή τέθηκαν υπό κρατικό έλεγχο. Ο Σάχης μισούσε το χιτζάμπ επειδή αποτελούσε ξεκάθαρη ένδειξη άρνησης και απόρριψης της φιλοαμερικανικής του εξουσίας. Μάλιστα, πολλές γυναίκες, που δεν ήταν μουσουλμάνες, φορούσαν το χιτζάμπ για να δείξουν την αντίθεσή τους στον Σάχη.

Το 1963 ο Σάχης προώθησε τη λεγόμενη Λευκή Επανάσταση επιδίωκοντας τον «εκσυγχρονισμό» του Ιράν ώστε να ενισχύσει την εξουσία του. Έτσι, οι γυναίκες απέκτησαν δικαίωμα ψήφου.

Όμως ο Σάχης δεν ήταν υποστηρικτής της ισότητας των φύλων. Αντίθετα, απαγόρευσε την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας απαιτώντας από τις Ιρανές να τιμούν την απαγόρευση της μαντίλας που είχε επιβάλει ο πατέρας του.

Και το 1973 δήλωσε σε μία γυναίκα δημοσιογράφο ότι «Στη ζωή ενός άνδρα οι γυναίκες μετρούν μόνο για να είναι όμορφες και χαριτωμένες και να ξέρουν πώς να παραμένουν θηλυκές. Ας πάρουμε για παράδειγμα, όλη αυτή η ιστορία με την απελευθέρωση των γυναικών.

Τι θέλουν αυτές οι φεμινίστριες; Ισότητα; Δεν θέλω να φανώ αγενής αλλά μπορεί να είστε ίσες στα μάτια του νόμου αλλά όχι, συγχωρέστε με που το λέω, ως προς τις ικανότητές σας».

Οι γυναίκες, είπε, δεν έχουν ποτέ δημιουργήσει έναν Μιχαήλ Άγγελο ή έναν Μπαχ. Δεν έχετε παράξει ούτε έναν σπουδαίο μάγειρα. Και μη μιλάτε για ευκαιρίες. Αστειεύεστε; Σας έλειψε ποτέ η ευκαιρία να χαρίσετε στην ιστορία έναν μεγάλο μάγειρα;»

Τόνισε επίσης στη δημοσιογράφο ότι οι γυναίκες δεν μπορούν να κυβερνήσουν επειδή «είστε μηχανορράφες, είστε κακές. Όλες σας».

Κατ’ επέκταση, δεν είναι περίεργο που οι γυναίκες συμμετείχαν στην Επανάσταση του 1979.

Το θεοκρατικό καθεστώς που ήρθε στην εξουσία μετά την Επανάσταση αναγκάστηκε να παραχωρήσει περισσότερα δικαιώματα στις γυναίκες όταν χρειάστηκε τη στήριξή τους κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ (1980-1988).

Όταν ο πόλεμος τελείωσε οι γυναίκες άρχισαν να εισέρχονται περισσότερο στη δημόσια ζωή. Τα πανεπιστήμια άρχισαν να επεκτείνονται και περισσότερες γυναίκες σπούδαζαν. Μεταξύ 55 και 60 τοις εκατό των φοιτητών στα πανεπιστήμια του Ιράν είναι γυναίκες.

Και οι γυναίκες άρχισαν να συμμετέχουν περισσότερο στην αγορά εργασίας.

Οι γυναίκες άρχισαν να αμφισβητούν τους αυστηρούς κανόνες στην καθημερινή τους ζωή κι αυτό έμεινε γνωστό ως η «σιωπηλή επανάσταση». Αλλά δεν έμεινε σιωπηλή.

Στην προεκλογική εκστρατεία του 2005 χιλιάδες γυναίκες διαδήλωσαν για μεγαλύτερη ισότητα. Μια ομάδα έσπασε την απαγόρευση που εμπόδιζε τις γυναίκες να παρακολουθούν ποδόσφαιρο μπαίνοντας με τη βία στο Στάδιο Αζαντί της Τεχεράνης.

Ακόμη μεγαλύτερος αριθμός συμμετείχε στις διαμαρτυρίες κατά τη διάρκεια της εκλογικής εκστρατείας του 2009. Η Νέντα Αγά - Σολτάν, μουσικός και φοιτήτρια Φιλοσοφίας πυροβολήθηκε θανάσιμα από τις δυνάμεις ασφαλείας και έγινε σύμβολο των διαδηλώσεων.

Το φθινόπωρο του 2022 μαζικές διαδηλώσεις με πρωτοβουλία γυναικών ξέσπασαν σε ολόκληρο το Ιράν και συγκλόνισαν το καταπιεστικό καθεστώς.

Πολλές από τις διαμαρτυρίες οργανώθηκαν από φοιτητές και μαθήτριες σχολείων. Το σύνθημά τους «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» μετατράπηκε σε διεθνές κάλεσμα για όσες/ους/α θέλουν απεγνωσμένα να αλλάξει η ζωή των γυναικών.

Το κίνημα ξεκίνησε μετά τον θάνατο μιας νεαρής γυναίκας της Μαχσά Αμινί ενώ βρισκόταν υπό κράτηση. Η Αμινί είχε συλληφθεί επειδή φέρεται να μην φορούσε τη μαντίλα της σύμφωνα με τους νόμους ένδυσης του Ιράν.

Το καθεστώς απάντησε με μεγάλη βία αλλά αναγκάστηκε επίσης να κάνει ορισμένες παραχωρήσεις.

Οι Ιρανές πάντοτε αντιστέκονταν αλλά ο ιμπεριαλισμός θα κάνει τον αγώνα τους μόνο πιο δύσκολο.

Το ιρανικό καθεστώς χρησιμοποιεί τον φόβο του αμερικανικού ιμπεριαλισμού ως δικαιολογία για να καταστείλει τις γυναίκες που το αμφισβητούν.

Τον Ιούλιο του 2025 ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έδωσε συνέντευξη σε ιρανική τηλεόραση την ώρα που βομβάρδιζε την Τεχεράνη.

Ο Νετανιάχου είπε για τους ηγέτες του Ιράν: «Πυροβολούν τις γυναίκες σας αφήνοντας αυτή τη γενναία και απίστευτη γυναίκα τη Μαχσά Αμινί να αιμορραγεί στο πεζοδρόμιο επειδή δεν κάλυψε τα μαλλιά της».

Με εντυπωσιακή υποκρισία ο Νετανιάχου χρησιμοποίησε το όνομα της Μαχσά για να δικαιολογήσει την επίθεσή του στο Ιράν ενώ η γενοκτονία του άφηνε δεκάδες χιλιάδες γυναίκες να αιμορραγούν στους δρόμους της Γάζας.

Οι Ισραηλινοί στρατιώτες που φωτογραφίζονται με τα εσώρουχα Παλαιστινίων γυναικών δεν μπορούν να απελευθερώσουν τις γυναίκες από την καταπίεση.

Οι βόμβες που εγκρίνει ένας πρόεδρος των ΗΠΑ ο οποίος ανέτρεψε το δικαίωμα στην άμβλωση και καυχιέται ότι επιτίθεται σε γυναίκες δεν θα φέρουν την απελευθέρωση.

Το φθινόπωρο του 2001 οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Αφγανιστάν με την υπόσχεση να απελευθερώσουν τις γυναίκες από τους Ταλιμπάν. Όμως η εισβολή ήταν μια καταστροφή για τις Αφγανές.

Οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις χρησιμοποιούσαν από πάντα τα δικαιώματα των γυναικών ως όπλο για να δικαιολογήσουν τις στρατιωτικές τους επιθέσεις ενώ ταυτόχρονα επιτίθενται στα δικαιώματα των γυναικών στο εσωτερικό της χώρας τους. Όλοι όσοι νοιάζονται για τις γυναίκες πρέπει να αντισταθούν στον πόλεμο κατά του Ιράν και στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις.

---

Το φθινόπωρο του 2022 μαζικές διαδηλώσεις με πρωτοβουλία γυναικών ξέσπασαν σε όλο το Ιράν και συγκλόνισαν το αυταρχικό καθεστώς (Φωτό: Wikimedia commons)

Πηγή: Socialist Worker